Çevre ve İklim Konusunda Önemli Birtakım Uluslararası Düzenlemeler
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ (UNFCCC, 1992)
Uluslararası iklim değişikliğiyle mücadelenin temel hukuki çerçevesini oluşturan bu sözleşme;
9 Mayıs 1992’de New York’ta kabul edilmiş, aynı yıl Rio de Janeiro’da düzenlenen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı’nda imzaya açılmış ve 21 Mart 1994’te yürürlüğe girmiştir.
Sözleşmede temel olarak, 2. başlıkta da açıklandığı üzere, atmosferdeki sera gazı yoğunluklarının iklim sistemi üzerindeki tehlikeli insan kaynaklı etkileri önleyecek bir düzeyde dengelenmesi amaçlanır. Taraflar, üçüncü başlık altındaki ihtiyat, sürdürülebilir kalkınma ve ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar gibi ilkeleri dikkate alarak hareket etmelidir. 4. başlıkta ise sera gazı salımlarının sınırlandırılması, iklim değişikliğine uyum, bilimsel araştırma, eğitim ve uluslararası iş birliğine ilişkin yükümlülükler düzenlenmiştir.
Sözleşme kapsamında gelişmiş ülkelerin, gelişmekte olan ülkelere finansman, teknoloji transferi ve teknik destek sağlamasına yönelik hükümler de kabul edilmiştir. Ayrıca tarafların sera gazı salımları ve iklim değişikliğiyle mücadele faaliyetleri hakkında bilgi sunmaları öngörülmüştür. 7. başlık ile birlikte, uygulamayı değerlendirmek ve sözleşmenin hedeflerine ulaşılması için gerekli kararları almak üzere Taraflar Konferansı oluşturulmuştur.
KYOTO PROTOKOLÜ (1997)
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin uygulanmasına yönelik bu protokol;
sürdürülebilir kalkınma kapsamında tarafların 3. başlık altında belirlenen nicelleştirilmiş emisyon sınırlama ve azaltım taahhütlerini yerine getirmelerini ve bu doğrultuda 2. başlıkta belirtilen protokol ve önlemleri uygulamalarını öngörür. Protokol, atmosferdeki sera gazı yoğunluklarının azaltılmasına, iklim sistemi üzerindeki tehlikeli müdahalelerin önlenmesine katkıda bulunurken 12. maddeyle birlikte temiz kalkınma mekanizması oluşturur, bu mekanizmanın amacı tarafları nihai amaca ulaşma doğrultusunda desteklemektir.
PARİS ANLAŞMASI (2015)
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında kabul edilen bu anlaşma;
sürdürülebilir kalkınma ve yoksulluğun ortadan kaldırılması amacıyla küresel iklim değişikliği tehdidine karşı mücadeleyi güçlendirir. 2. başlık altında küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi seviyelere kıyasla 2°C'nin oldukça altında tutulması ve 1,5°C ile sınırlandırılması hedeflenirken 4. başlıkla beraber tarafların ulusal katkı beyanları aracılığıyla sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik hedefler belirlemeleri ve bu hedefleri zaman içinde geliştirmeleri öngörülür. Anlaşmanın nihai amacı doğrultusunda ise 15. madde ile birlikte "Anlaşmanın Uygulanmasını Kolaylaştırma ve Anlaşmaya Uyumu Teşvik Komitesi" (PAICC) kurulmuştur.
TARAFLAR KONFERANSI (COP)
COP (Conference of the Parties – Taraflar Konferansı) Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne (UNFCCC) taraf ülkeler ve AB'nin her yıl bir araya gelerek küresel iklim politikalarını değerlendirdiği ve yeni hedefler belirlediği en üst düzey uluslararası iklim toplantısıdır.
COP (Conference of the Parties - Taraflar Konferansı), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) en üst karar alma organıdır¹. Sözleşmeye taraf ülkeler ve Avrupa Birliği, iklim değişikliğiyle mücadeleyi değerlendirmek üzere her yıl COP toplantılarında bir araya gelir. COP, tarafların sunduğu ulusal bildirimleri ve sera gazı emisyon envanterlerini inceleyerek alınan önlemlerin etkisini ve Sözleşme’nin nihai amacına ne ölçüde yaklaşıldığını değerlendirir. İlki 1995’te Berlin'de toplanan COP’ta, Kyoto Protokolü (1997) ve Paris Anlaşması (2015) gibi iklim değişikliğiyle mücadelenin temel belgeleri kabul edilmiştir. COP başkanlığı, BM’nin tanıdığı beş bölge grubu arasında dönüşümlü olarak el değiştirir². Bu sistem çerçevesinde 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Türkiye’nin ev sahipliği ve başkanlığında Antalya’da düzenlenmektedir³.
¹ BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, 1992, Madde 7.
² UNFCCC, “Conference of the Parties (COP)”, unfccc.int.
³ UNFCCC ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasındaki Ev Sahibi Ülke Anlaşması (8 Eylül 2026 tarihli ve 33364 sayılı Resmî Gazete).
