Sürdürülebilirlik Sözlüğü
Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal): Avrupa Birliği’ni 2050 yılına kadar iklim nötr ilk kıta haline getirmeyi hedefleyen, ekonomiyi sürdürülebilir bir temele oturtan ve sınırda karbon düzenlemesi gibi mekanizmalar içeren kapsamlı strateji belgesidir.
Atık Yönetimi: Atığın oluşumunun önlenmesi, kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması, özelliğine göre ayrıştırılması, geri dönüştürülmesi ve bertaraf edilmesi sürecidir.
Biyoçeşitlilik: Bir ekosistem veya habitattaki yaşam formlarının (bitki, hayvan, mikroorganizma) çeşitliliğidir; kampüs ekosisteminin korunması için temel esastır.
Cittaslow (Sakin Şehir): Küreselleşmenin şehirleri standartlaştırmasına karşı çıkan, yerel kimliği, sürdürülebilirliği ve yaşam kalitesini korumayı amaçlayan uluslararası belediyeler birliğidir.
Çevresel Ayak İzi: Bir bireyin, kurumun veya topluluğun tükettiği kaynakları üretmek ve oluşturduğu atığı bertaraf etmek için ihtiyaç duyulan verimli toprak ve su alanıdır.
Döngüsel Ekonomi: "Al-yap-at" modeli yerine; kaynakların mümkün olduğunca uzun süre kullanımda tutulduğu, atıkların azaltıldığı ve ürünlerin ömürlerini tamamladığında geri kazandırıldığı ekonomik modeldir.
Ekolojik Okuryazarlık: Doğadaki yaşamı destekleyen sistemlerin işleyişini anlama ve sürdürülebilir bir yaşam tarzı benimseme yetisidir.
Enerji Verimliliği: Tüketilen enerji miktarının, üretimdeki miktar ve kaliteyi düşürmeden, ekonomik kalkınmayı ve sosyal refahı engellemeden en aza indirilmesidir.
ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim): Bir kurumun sadece çevresel değil, sosyal sorumluluk ve şeffaf yönetim ilkelerine göre ne kadar sürdürülebilir olduğunu ölçen standartlar bütünüdür.
Geri Dönüşüm: Kullanım dışı kalan atıkların çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesidir.
Gri Su: Siyah su dışındaki, duş, lavabo ve çamaşır makinelerinden gelen, uygun arıtma ile bahçe sulama veya rezervuarlarda yeniden kullanılabilen atık sudur.
GreenMetric (UI GreenMetric): Dünya üniversitelerini çevresel sürdürülebilirlik çabalarına göre sıralayan; altyapı, enerji, atık, su, ulaşım ve eğitim kategorilerinde değerlendiren küresel bir platformdur.
İklim Eylemi: İklim değişikliği ve etkileriyle mücadele etmek için emisyonları azaltmaya ve dayanıklılığı artırmaya yönelik acil önlemlerin bütünüdür.
Karbon Ayak İzi: Bir birimin (birey, kurum, faaliyet) atmosfere yaydığı sera gazlarının karbondioksit (CO2) cinsinden karşılığıdır.
Kompost: Bitkisel ve hayvansal atıkların nemli-oksijenli ortamda bozularak toprak iyileştirici organik gübreye dönüşmesi işlemidir.
Net Sıfır Emisyon: Atmosfere salınan sera gazı miktarı ile doğa veya teknoloji tarafından tutulan miktar arasındaki dengenin sağlanmasıdır (2053 Türkiye hedefidir).
Paris İklim Anlaşması: Küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2°C'nin altında, tercihen 1,5°C sınırında tutmayı amaçlayan küresel iklim sözleşmesidir.
QS World University Rankings (Sustainability): Üniversiteleri çevresel etki, sosyal etki ve yönetişim başlıkları altında sürdürülebilirlik performanslarına göre değerlendiren küresel sıralama sistemidir.
Sera Gazı Emisyonları: Başta karbondioksit, metan ve azot oksit olmak üzere, atmosferde ısıyı hapsederek küresel ısınmaya neden olan gazların salımıdır.
Sürdürülebilirlik Elçileri: Üniversite bünyesinde sürdürülebilirlik kültürünün yayılması için gönüllü olan, farkındalık projeleri geliştiren ve birimler arası iletişimi sağlayan öğrenci ve personel grubudur.
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA): Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen, 2030'a kadar yoksulluğu sona erdirmek, gezegeni korumak ve tüm insanların barış ve refah içinde yaşamasını sağlamak için oluşturulan 17 temel amaçtır.
Sürdürülebilir Kampüs: Üniversite yerleşkelerinde enerji verimliliği, atık azaltımı, su yönetimi ve ulaşım gibi operasyonel süreçlerin çevresel etkiyi en aza indirecek şekilde tasarlanması ve yönetilmesidir. Akademik faaliyetlerin yanı sıra kampüs yaşamının tamamını kapsayan bütüncül bir yönetim modelidir.
Sürdürülebilirlik Raporu: Bir kurumun çevresel, sosyal ve ekonomik performansını belirli standartlara (GRI, SKA vb.) göre paydaşlarına sunduğu resmi dokümandır.
Sıfır Atık: İsrafın önlenmesini, kaynakların daha verimli kullanılmasını ve atık miktarının azaltılmasını hedefleyen atık yönetim felsefesidir.
Türkiye İklim Kanunu: Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda, iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum süreçlerini yasal bir çerçeveye oturtan, emisyon ticaret sistemini ve kurumsal sorumlulukları belirleyen temel yasal düzenlemedir.
Türkiye Yeşil Taksonomi: Hangi ekonomik faaliyetlerin çevresel açıdan "sürdürülebilir" kabul edileceğini belirleyen, yatırımların yeşil projelere yönlendirilmesini sağlayan ulusal sınıflandırma sistemidir.
Yağmur Suyu Hasadı: Yağmur suyunun toplanarak biriktirilmesi ve kampüs içi sulama veya temizlik işlerinde yeniden kullanılması yöntemidir.
Yenilenebilir Enerji: Doğal süreçler tarafından sürekli olarak yenilenen; güneş, rüzgâr, jeotermal, biyokütle ve hidrolik gibi karbon emisyonu düşük veya sıfır olan enerji kaynaklarıdır.
Yeşil Bina: Tasarımından inşaatına, işletmesinden yıkımına kadar tüm süreçlerinde enerji, su ve malzeme kaynaklarını verimli kullanan, çevre üzerindeki olumsuz etkileri minimize eden yüksek performanslı yapılardır.
Yeşil Kampüs: Çevresel sürdürülebilirliği eğitim, araştırma ve operasyonel süreçlerine entegre eden üniversite yerleşkesidir.
THE (Times Higher Education) Impact Rankings: Üniversitelerin BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına (SKA) katkılarını ve bu doğrultudaki toplumsal/ekonomik etkilerini ölçen sıralama sistemidir.
Sürdürülebilirlik Sözlüğü
